Viên long não là món đồ quen thuộc trong tủ quần áo của nhiều gia đình Việt: bỏ vài viên vào tủ cho quần áo thơm, không bị gián, mối, nhậy cắn. Nhưng không ít người không biết “viên long não” mình đang dùng là long não thật hay là băng phiến – hai chất khác nhau, mức độc khác nhau. Bài viết giải thích viên long não là gì, cách phân biệt với băng phiến, cách dùng khử mùi an toàn và vì sao không nên dùng để đuổi chuột.
Trả lời nhanh:
- Long não thật (camphor) là tinh thể trắng, mùi the mát, lấy từ cây long não hoặc tổng hợp; dùng nhiều trong dầu xoa bóp, dầu gió.
- Băng phiến thường làm từ naphthalene (loại cũ) hoặc paradichlorobenzene (loại mới) – là chất diệt côn trùng, độc hơn; nhiều nơi vẫn gọi chung là “long não”.
- Cả hai đều độc nếu nuốt. Với trẻ nhỏ, chỉ 0,5–1 g long não đã có thể gây tử vong (Bệnh viện Nhi Hoàng gia Melbourne); 1–2 viên băng phiến loại cũ đã có thể gây ngộ độc (VnExpress).
- Dùng an toàn: chỉ bỏ trong tủ, hộp kín; không dùng khử mùi phòng ngủ, nhà vệ sinh; cất xa trẻ em, thú nuôi.
- Đuổi chuột: viên long não, băng phiến không phải chất xua đuổi động vật hiệu quả (NPIC – Mỹ).

Viên long não là gì?
Long não (camphor) là một hợp chất thơm có trong gỗ, lá cây long não (Cinnamomum camphora) – loài cây gỗ lớn được trồng nhiều làm cây bóng mát ở Việt Nam (cây long não). Long não ở dạng tinh thể màu trắng, trong, mùi the mát, bay hơi dần ở nhiệt độ thường. Người ta ép long não thành viên, khối nhỏ để khử mùi tủ đồ, hoặc pha vào dầu xoa bóp, cao dán.

Tuy nhiên, trên thị trường, cái tên “viên long não” hay bị dùng cho cả băng phiến – viên trắng đục chống gián, nhậy. Bác sĩ Trần Ngọc Lưu Phương (Bệnh viện Nguyễn Tri Phương) nhấn mạnh trên VnExpress rằng không được nhầm lẫn hai thứ này: long não lấy từ cây long não, còn băng phiến là một loại thuốc diệt côn trùng.
Long não thật và băng phiến khác nhau thế nào?
| Long não (camphor) | Băng phiến loại cũ | Băng phiến loại mới | |
|---|---|---|---|
| Thành phần | Camphor | Naphthalene (từ nhựa than đá, dầu mỏ) | Paradichlorobenzene |
| Mùi | The mát, giống dầu gió | Hắc, nồng | Hắc, nồng |
| Công dụng chính | Dầu xoa bóp, dầu gió; khử mùi | Diệt, xua côn trùng hại vải | Diệt, xua côn trùng hại vải |
| Nguy cơ chính | Nuốt phải gây co giật rất nhanh, nhất là trẻ nhỏ | Phá hủy hồng cầu; người thiếu men G6PD dễ bị nặng | Độc khi nuốt hoặc hít lâu trong phòng kín |
Theo VnExpress, băng phiến naphthalene vẫn phổ biến ở các nước đang phát triển vì rẻ, trong khi ở Mỹ, châu Âu đã hạn chế dùng vì độc tính cao. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ) lưu ý người thiếu men G6PD đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi naphthalene.

Cách nhận biết khi mua
- Đọc nhãn thành phần – cách chắc chắn nhất. Long não ghi “camphor”, “long não”; băng phiến ghi “naphthalene”, “naphtalen” hoặc “p-dichlorobenzene”, “paradichlorobenzen”.
- Không mua viên không nhãn, không nguồn gốc – không biết thành phần thì không biết mức độc.
- Mùi – long não the mát giống dầu gió, băng phiến hắc và nồng hơn. Đây chỉ là kinh nghiệm để tham khảo, không thay được việc đọc nhãn.
Dùng viên long não khử mùi tủ đồ an toàn
- Chỉ đặt trong tủ, hộp, túi kín: hơi long não, băng phiến tích lại trong không gian kín mới có tác dụng; để ngoài phòng chỉ làm người hít phải hơi (NPIC).
- Dùng ít: 1–2 viên cho một ngăn tủ là đủ, cho vào túi vải để không chạm trực tiếp vào quần áo.
- Không dùng để khử mùi phòng ngủ, phòng khách, nhà vệ sinh, ô tô.
- Phơi, giặt quần áo cất lâu trước khi mặc – nhất là quần áo, chăn của trẻ nhỏ.
- Cất xa tầm tay trẻ em và thú nuôi: viên trắng, mùi thơm rất dễ bị trẻ nhầm là kẹo.
- Phụ nữ mang thai, mẹ cho con bú, trẻ nhỏ, người hen suyễn, động kinh nên tránh tiếp xúc với tinh dầu, sản phẩm long não (Hello Bacsi).
Long não có đuổi được chuột, gián không?
Nhiều người rải viên long não, băng phiến quanh nhà, gầm bếp để đuổi chuột. Trung tâm Thông tin Thuốc trừ sâu Quốc gia Mỹ (NPIC) khẳng định băng phiến không phải chất xua đuổi động vật hoang dã, không nên dùng ngoài trời hay gần nơi chế biến thức ăn, vì hơi độc ảnh hưởng chính người và thú nuôi trong nhà. Để phòng chuột, gián hiệu quả hơn:
- Bịt kín khe hở, lỗ thoát nước, đường ống.
- Giữ bếp sạch, đậy kín thức ăn, đổ rác hằng ngày.
- Dùng bẫy, hoặc thuê dịch vụ kiểm soát côn trùng khi cần.
Riêng việc trồng cây long não quanh nhà có đuổi muỗi, đuổi chuột không đã được giải thích trong bài cây long não có tác dụng gì.
Lỡ nuốt hoặc hít nhiều long não, băng phiến phải làm sao?
Ngộ độc long não có thể xuất hiện chỉ sau 5–15 phút, co giật thường xảy ra trong vòng 90 phút (Bệnh viện Nhi Hoàng gia Melbourne). Ngộ độc naphthalene gây đau bụng, nôn, vàng da, nước tiểu sẫm màu do hồng cầu bị phá hủy, có thể xuất hiện muộn sau 1–2 ngày (MedlinePlus).
- Nghi trẻ nuốt phải: gọi cấp cứu 115 hoặc đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo bao bì sản phẩm.
- Hít nhiều hơi: đưa người bệnh ra chỗ thoáng khí.
- Theo bác sĩ trên VnExpress: súc miệng, rửa da bằng nước; không dùng dầu, chất béo vì làm chất độc hấp thu nhanh hơn.
Thông tin trên chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và xử trí của nhân viên y tế.
Cách giữ tủ đồ thơm, sạch mà không cần hóa chất
- Giặt sạch, phơi thật khô trước khi cất.
- Dùng túi hút ẩm, than hoạt tính trong tủ.
- Mở tủ cho thoáng vài ngày một lần trong mùa nồm.
- Dùng móc, ngăn kéo làm bằng gỗ có mùi thơm tự nhiên – gỗ long não là một lựa chọn được ưa chuộng (gỗ long não có tốt không).
Câu hỏi thường gặp
Viên long não có độc không?
Có, nếu nuốt phải hoặc hít nhiều trong phòng kín. Long não thật dùng ngoài da ở nồng độ thấp trong dầu xoa bóp, nhưng viên long não dùng khử mùi không được ăn, ngậm, và phải cất xa trẻ em.
Để long não trong phòng ngủ có sao không?
Không nên. Hơi long não, băng phiến bay ra liên tục; ngủ trong phòng kín có nhiều hơi này có thể gây đau đầu, buồn nôn, đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ. Chỉ để trong tủ, hộp kín.
Long não và băng phiến có phải là một?
Không. Long não là camphor; băng phiến là naphthalene hoặc paradichlorobenzene. Hãy đọc nhãn để biết chính xác.
Bà bầu có dùng viên long não được không?
Nên tránh tiếp xúc với long não, tinh dầu long não và băng phiến trong thời gian mang thai, cho con bú. Nếu cần, hỏi ý kiến bác sĩ.
Nguồn tham khảo
- NPIC (Mỹ) – Mothballs
- NPIC (Mỹ) – Health effects of mothballs
- MedlinePlus – Naphthalene poisoning
- The Royal Children’s Hospital Melbourne – Camphor poisoning
- VnExpress – Cẩn trọng ngộ độc băng phiến (26/3/2013)
- Hello Bacsi – Những sự thật về long não
Đây là chủ đề liên quan đến sức khỏe. Nội dung chỉ mang tính tham khảo; khi có dấu hiệu ngộ độc, hãy đến cơ sở y tế ngay.
Biên soạn: Vườn ươm cây cảnh I Love Gardening – cập nhật tháng 11/2026
























